تعریف بنگاههای کوچک و متوسط
ادبیات مربوط به کسب و کار واحدهای کوچک، بسیار گسترده است و این گستردگی نیز باعث شده است که در کشورهای مختلف تعریفهای گوناگونی برای این واحد ارائه شود؛ این تعریف ها با توجه به ساختار سنی، جمعیتی، فرهنگی و درجه توسعه یافتگی متفاوت هستند.بنگاههای کوچک و متوسط در کشورهای مختلف جهان دارای شباهت های بسیاری هستند، اما با وجود این، نمیتوان تعریف واحد و یکسانی از آنها به دست آورد؛
معیارهای تعریف بنگاههای کوچک و متوسط
بنگاههای کوچک و متوسط واحدهای اقتصادی ویژه ای هستند که ازنظر ماهیت و اندازه همگن نیستند و به صورت مستقیم و یا غیرمستقیم، در تولید ملی، اشتغالزایی و جذب نیروی کار، نقش قابل توجهی دارند. هر کشور با توجه به شرایط ویژه خود تعریفی از این کسب و کارها ارائه کرده است. بطوری که بیشتر این تعریفها بر اساس معیارهای کمی زیر است:
- تعداد کارکنان
- میزان گردش مالی ،
- حجم و ارزش دارائیها
- میزان سرمایه
- حجم فروش
SME s چیست ؟
SME s مخفف عبارت Small & Medium Enterprises است و در برگیرنده کلیه بنگاهای کوچک و متوسط اعم از بنگاههای صنعتی، خدماتی، بازرگانی و کشاورزی می باشد. SME s به بنگاه های Micro ،Small, ، Mediumتقسیم میشوند. این بنگاهها به علت ویژگیهای خاص خود دارای کارکردهای منحصر به فردی هستند، از جمله:
1- اشغالزایی
2- توزیع ثروت در جامعه
3- توسعة مناطق حاشیه ای
4- تأمین تولیدات مورد نیاز کشورها
5- تربیت نیروی انسانی مورد نیاز صنایع و بنگاههای بزرگ و ....
امروزه موسسات کوچک و متوسط علاوه بر کارکردهای پیشین خود، کانون اصلی توسعه فناوری و تأمین نیازهای پیچیده و پیشرفته کشورها به حساب می آیند و حمایت های گسترده ای توسط مؤسسات دولتی و عمومی از آنها به عمل می آید.
ویژگیهای کیفی کسب و کارهای کوچک و متوسط
معمولا کسب و کارهای کوچک و متوسط از سه ویژگی کیفی برخوردارند که این ویژگیها به آنها ماهیتی متفاوت از صنایع بزرگ داده است. این ویژگیها عبارتند از:
1.وحدت مالکیت و مدیریت
2.مالکیت فردی و خانوادگی
3.استقلال از سایر کسب وکارها
تعریف کسب و کار کوچک و متوسط در ایران
- بر اساس تعریف وزارت صنایع و معادن و وزارت جهاد کشاورزی، بنگاههای کوچک و متوسط، واحدهای صنعتی و خدماتی (شهری و روستایی) هستند که کمتر از 50 نفر کارگر دارند (یونیدو، 1383: 121). وزارت تعاون نیز بر حسب مورد، تعاریف وزارت صنایع و معادن و مرکز آمار ایران را در مورد این صنایع بکار میبرد.
- مرکز آمار ایران کسب و کارها را به چهار گروه طبقهبندی کرده است؛ هر چند این طبقهبندی ظاهرا شباهتی با تعاریف اتحادیه اروپا دارد ولی مرکز آمار ایران فقط کسب و کارهای کمتر از 10 نفر نیروی کار را بنگاههای کوچک و متوسط محسوب میکند و سایر کسب و کارها را "کارخانجات صنعتی بزرگ " قلمداد میکند.
- کسب و کارهای دارای 9-1 کارگر،
- کسب و کارهای 49-10 کارگر،
- کسب و کارهای99 -50 کارگر
- کسب و کارهای بیش از 100 کارگر
03بانک مرکزی ایران نیز کسب و کارهای زیر 100 نفر نیروی کار را به عنوان بنگاههای کوچک و متوسط تلقی میکند.
تعریف بنگاههای کوچک و متوسط درسایر کشورها
- ً در ایالات متحده آمریکا، بنگاه هایی را که کمتر از 500 نفر پرسنل داشته باشند، شرکت کوچک می نامند.
- در آلمان شرکتهایی را که دارای کمتر از ده نفر پرسنل باشند. کوچک و از ده تا 499 نفــر را شــرکتهــای متوسط محسوب می کنند. میزان گردش مالی شرکتها نیز معیار دیگری برای طبقه بندی شرکتهای کوچک و متوسط در آلمان به شمار می رود. شرکتهایی که گردش مالی آنها تا 25 میلیون یورو در سال باشد، شرکت متوسط و شرکتهایی که گردش مالی آنها حدود 250 هزار یورو باشد، شرکت کوچک به حساب می آیند.
- براساس معیارهای اتحادیه اروپا نیز، صنایع کوچک و متوسط برحسب تعداد کارکنان و مبلغ گردش سرمایه سالانه تعریف می شوند. براین اساس، بنگاهی کوچک یا متوسط نامیده می شود که تعداد کارکنان آن کمتر از 250 نفر باشد و مبلغ گردش مالی سالانه آن هم از 40 میلیـون یورو تجاوز نکند.
هرچند این تعاریف کمی، تقسیم بندی را راحت تر می کند، اما معیارهای کمی همیشه برای طبقه بندی شرکتها روش مناسبی نیستند. مثلاً یک شرکت فولادسازی که مجموع کارکنان آن 500 نفر باشد، در صنعت فولاد یک شرکت متوسط به حساب می آید، درحالی که یک شرکت خدماتی مانند یک شرکت مشاوره مالی با حدود پانصد نفر پرسنل، یک شرکت بزرگ در زمینه خودش محسوب می شود. بنابراین، کیفیت و مشخصات کیفی شرکتها نیز مهم است.
تعریف بنگاههای کوچک و متوسط در تایوان
در قوانین کشور تایوان از چند معیار برای تعریف و شناسایی بنگاههای کوچک و متوسط استفاده می شود. این معیارها عبارتند از: میزان سرمایه تعهد شده یک بنگاه، مجموع دارایی ها و حجم فروش.
براساس معیارهای بالا، در مورد بنگاههای تولیدی، چنانچه میزان سرمایه ثبت شده آنها کمتر از 40 میلیون دلار تایوان و مجمــوع دارایی هایشان کمتر از 120 میلیون دلارتایوان باشد. بنگاه کوچک و متوسط به حســــاب می آیند. ملاک تعریف بنگاههای کوچک و متوسط برای بنگاههای غیرتولیدی حجم فروش آنها می باشد. براساس این معیار، در بنگاههای تجاری، حمل و نقل و خدماتی چنانچه میزان فروش کمتر از 40 میلیون دلار تایوان باشد، آن بنگاه یک بنگاه کوچک و متوسط محسوب خواهد شد.
تعریفSMEs در اتریش
تعریف رایج SMEs در اتریش، همان تعریف اتحادیه اروپاست که براساس آن بنگاههایی که تعداد کارکنان آن کمتر از ۲۵۰ نفر باشد، بنگاه کوچک و متوسط به حساب مــــی آید. مطابق این تعریف، بنگاههایی که تعداد کارکنان آن کمتر از ۵۰ نفر باشد، بنگاه کوچک و بنگاههایی با کارکنان بین ۵۰ تا ۲۵۰ نفر بنگاه متوسط محسوب می گردند.
یکی دیگـر از معیــــارهــــــا برای طبقه بندیSMEs ، استفاده ازمعیارهای مالی است. براین اساس بنگاههایی که گردش مالی سالیانه آنها کمتر از ۲۰ میلیون یورو و یا جمع ترازنامه آنها کمتر از ۱۰ میلیون یورو باشد،SMEs شناخته می شوند. براساس این تعریف بنگاههایی که گردش مالی سالانه آنها کمتر از ۵ میلیون یورو و یا جمع ترازنامه شان کمتر از ۲ میلیون یورو باشد، بنگاه کوچک محسوب می گردند.
در استفاده و کاربرد تعریفهای فوق، استثناهای زیادی لحاظ شده است. مثلاً درمورد نظام مشوقهای صادراتی در مواردی که اندازه بنگاه معیار ارزیابی عملکرد صادراتی آن باشد و یا درمورد برنامه های سرمایه گذاری در مواردی که معیار سطح سرمایه گذاری باشد و همین طور درتنظیم نظام مالیاتی از تعاریف متفاوتی برای SMEs استفاده می شود. براین اساس، می توان گفت که در اتریش، تعریف حقوقی واحدی از SMEs وجود ندارد و براساس زمینه های مختلف قانونی، از تعاریف متعددی استفاده می شود.
تعریف صنایع کوچک و متوسط در اتحادیه اروپا
بنگاههای کوچک و متوسط در اتحادیه اروپا اینگونه دستهبندی میشوند:
1.بنگاههای خرد: 9-1 نفر نیروی کار
2.بنگاههای کوچک: 49-10 نفر نیروی کار
3.بنگاههای متوسط:249-50 نفر نیروی کار .
بعلاوه گردش مالی سالانه آنها بایستی کمتر از 40 میلیون یورو و تعادل ترازنامه کمتر از 27 میلیون یورو باشد. از نظر اقتصادی باید مستقل بوده و بیش از 50 درصد آن متعلق به بخش خصوصی باشد.
ویژگی های کسب و کار های کوچک و متوسط
بهمنظورشناخت بیشترکسب وکارهایکوچک ومتوسطمیتوان گفت کهاین کسبوکارهادارای قوانیناجرایی وتجاری بوده،برایهرصنعت براساس درآمد و میزان استخدامسالانه، اندازهاستانداردخاصی برایآن تعریف میگردد. در بیشتر موارد این تعریف بهواسطهنمایندگیهای دولتی تعریف میشودتاتحت قوانین تغییرپذیر دولتی تحلیل هاییراصورت دهند.به علاوه،ایناستانداردهابرای برنامههاییکهدرخصوص کمک بهبودبه امور مالی است کارا میباشد. کسب و کارکوچک و متوسط بهصورتمستقل است وهرشرکتی باکمتراز500 پرسنل دراین حیطه قرارمیگیرد.این اندازه مرسوم تریناستانداردتعریف شدهاست. گروه قابل توجهیازمحققان براین باورندکهحل مشکل بیکاری،فقر، عدم توازن منطقهای و دستیابی بهتوسعه صنعتیدرکشورهایجهان سوم در گرو توسعه کسب و کارهایکوچکومتوسطدراینکشورهامیباشد.دلایل عمده این محققین را میتوان بهطورخلاصهذیلعنواننمود.
الف) تأسیس وتوسعهکسب وکارهای کوچک ومتوسطبهمنابعاندکی نیازدارد :
یکیازمشکلات کشورهایدرحالتوسعه،محدودیت منابع سرمایه گذاری است.کسبوکارهای کوچک بهدلایل کاربر بودن فعالیت های تولیدی آنها،بامنابع محدودقادربهشکلگیریوگسترش می باشند.
ب) کسبوکارهایکوچکومتوسطازدرجهاشتغالزاییبالاییبرخورداراست:
بهدلیلکاربری بودنفعالیتهای تولیدی واستفادهازروش های سنتی در این کسب و کارها، انتظارآناستکهباتوسعهآنهابهتوان بااستفاده ازمنابع محدودتعدادقابل توجهیازمشاغل را ایجاد نمود.بالا بودن درجهاشتغالزاییکسب وکارهای کوچک و متوسط به این معنی نیستکه یک واحد از این دسته ازکسبوکارهاقادر به استخدام وپذیرش تعداد زیادی از نیروی کار باشد؛ بلکهباتوسعهوگسترش تعداد کسب وکارها میتوانمشاغل بیشتریایجادنمود.
ج) کسبوکارهایکوچک ومتوسطاغلب متکی بر منابعداخلی هستند:
در شرایطیکهبهلحاظسیاسییابهلحاظاقتصادیامکاناستفادهازمنابع خارجی وجود نداشته باشد، اتکابهمنابعداخلیامتیازبزرگی بهشمار میرود.کسبوکارهایکوچک بهدلیل ماهیت فعالیتهای خود بهگونهای عمل میکنندکهعمدتاً بهسرمایه مجریان یا بهاعتبارات دریافتی اندک ازبانکها،بااستفاده ازکالاهای واسطهایوسرمایهای داخلی به فعالیت خودادامهدهند.اینامتیازیاست کهصنایع بزرگ بهندرت میتوانندازآنبهرهمندگردند.
د) کسبوکارهای کوچک ومتوسطازانعطاف پذیری بالایی برخوردارند:
این کسب وکارهاقادرندتاخودراباشرایط مختلف مطابقت داده و سازوکارهای لازم را جهتادامهفعالیت خودفراهمنمایند.این ویژگی موجب میگرددتاسیاست گذاران دراقدام بهتوسعهاین کسب وکارها درمناطق مختلف کشور، برنامه دلخواه خود را طراحی واجرانمایند.
ﻫ) کسب وکارهایکوچک ومتوسطپرورش دهندهنیروهای مجرب ومتخصص برای کسبوکارهای بزرگ بهحساب میآیند:
نیروهای مورداستفادهدرکسب وکارهای کوچک ومتوسط غالباًباسطوح پایینی از آموزش عالی همراهمیباشند.همینامرهزینهآموزش نیروهای مورد نیازبرایاین دسته از کسب وکارهارابهنحو قابل ملاحظهای کاهش میدهد. از طرف دیگر این دسته از نیروهایکار بهکارگرفته شدهدرکسب و کارهای کوچک ومتوسط پس از مدتی میتوانندازتجربه مفیدی برخوردار شده،ازآندربخش کسب و کارهای بزرگ استفاده نمایند.
و) مدیریتوکنترلکسبوکارهای کوچک ومتوسط هزینهکمتریدر بردارد :
عملیات درکسب وکارهای کوچک ومتوسط دراندازهمحدودانجام میگیرد که در نتیجه، هزینهکنترلومدیریتآنهادرمقایسه باکسب وکارهای بزرگ ناچیزواندک میباشد.
ز) مکانیابی کسبوکارهای کوچک ومتوسط بهسهولتوبهنفع سیاستهای منطقهایدولت قابلانجاماست:
کسبوکارهایکوچکومتوسطعمدتاًدرشهرهای کوچک وخارجازمراکز عمده اقتصادی فعال میباشندکهاینامرعلاوه بر تعدیل عدم توازن منطقهای،انگیزههای مهاجرت بهشهرهای بزرگ راتقلیل میدهد.
ک) توسعهکسبوکارهایکوچک ومتوسط فاصلهطبقاتی رادرجامعه کاهش داده و نحوه توزیع درآمد را بهنفع افرادکمدرآمدبهبود میبخشد.
موانع توسعه کسب و کارهای کوچک و متوسط
قانون برنامه توسعه ایران
ماده-71 : به دولت اجازه داده می شود در راستای ایجاد اشتغال پایدار، توسعه کارآفرینی، کاهش عدم تعادل های منطقه ای و توسعه مشاغل نو اقدام های زیر را انجام دهد:
الف) حمایت مالی و تشویق توسعه شبکه ها، خوشه ها و زنجیرهای تولیدی، ایجاد پیوند مناسب بین بنگاه های کوچک، متوسط، بزرگ (اعطای کمک های هدفمند) و انجام تمهیدات لازم برای تقویت توان فنی – مهندسی، - تخصصی، تحقیق و توسعه و بازاریابی در بنگاه های کوچک و متوسط و توسعه مراکز اطلاع رسانی و تجارت الکترونیک برای آنها.
ب) رفع مشکلات و موانع رشد و توسعه بنگاه های کوچک و متوسط و کمک به بلوغ و تبدیل آنها به بنگاه های بزرگ و رقابت پذیر.
ج) گسترش کسب و کار خ انگی و مشاغل از راه دور و طرح های اشتغال زای بخش خصوصی و تعاونی به ویژه در مناطق با نرخ بیکاری بالاتر از نرخ بیکاری متوسط کشور.
د) حمایت مالی و حقوقی و تنظیم سیاست های تشویقی درجهت تبدیل فعالیت های غیر متشکل اقتصادی خانوار به تشکل ها و واحدهای حقوقی.
ه) حمایت مالی از بخش غیر دولتی، به منظور توسعه و گسترش آموزش های کسب و کار، کارآفرینی، فنی و حرفه ای و علمی – کاربردی.
و) اعمال تخفیف پلکانی و یا تامین بخشی از حق بیمه سهم کارفرمایان کارگاه هایی که با تایید و یا معرفی واحدهای وزارت کار و امور اجتماعی نسبت به بکارگیری نیروی کار جدید مبادرت می نماید. به شرط آنکه واحد تازه تاسیس بوده و یا در سال قبل از آن، کاهش نیروی کار نداشته باشد.
- آیین نامه اجرایی این ماده شامل نحوه، میزان و مدت زمان استفاده از امتیازات موضوع بندی های فوق حداکثر ظرف شش ماه پس از تصویب این قانون به تصویب هیئت وزیران می رسد.